«Арханан» ескерткіші (Күлтархан) мәтіні

Information

 Күлтархан  мәтіні 

Жалпы анықтамасы:  Қазiргi Моңғолияның Бұлғын аймағы, Хишиг-өндөр  сұмынынан 40 км жердегi  Арханан деген төбешiгiнiң  (қазір малшының қыстауы орналасқан) батыс -солтүстiгiнде  ескерткiш орналасқан.

Мәтін анықтамасы: Мәтін ұзын гранит жартасқа үшкір затпен қашалған.  Онда түрiк бiтiк мәтін  140 таңба-әрiптi  3 жол  бәдiзделінген  /2,6 х 0,85 м /, төменгі тұстарында 10 таңба қашалынған. Бірінші жол 107 см,  екінші жол 45 см, үшінші жол 35 см ұзын. Таңба-әріптің биіктігі 1,5-1,8 см,  қашау тереңдігі  0,1- 0,2 см.  Табылған орнында.

Ғылыми зерттеулері: 1966 ж. О.Намнандорж фотосуретi мен қолсызба көшiрмесiн әзірлесе,  Моңғолия ҰА-ның Тiл және әдебиет институтының ғалымы  Х. Лувсанбалдан қағаз эстампажын алған. Бұдан кейінгі зерттеуді  Е.Трыяарский,   С.Г. Кляшторный, С. Қаржаубай   жүргізген. 



Әдебиет:

Намнандорж О. Арван өдрийн шинжилгээний аялал //  ШУА ,1956,N5.х.38-41.

Tryjarski E. L’Inscription turque  runiforme d”Arkhanen, en Mongolie // Ural-Altaische Jahrbucher. Wiesbaden,  1965, 36,  fasc. 3-4 (1964), рр. 423-428.

Харжаубай С. Надпись на скале Арханана  // Хэл зохиол судлал . XIV.боть, 1-25-р дэвтэр.Улаанбаатар,1984. х.90-93.

Kljastorny S., Tryjarski E.  An Improved Edition of the Arkhanen Inscription  // Roznik orientalistyczny , XLVII, z.1. 1990, pp. 66-68.



Күлтархан бітігінің мәтіні

 

жол

Түрк бiтiк тiлiнде

 

1.       

Teŋiriken qunčuy: Jegen butur Erkin eki yïlqï kün ……..ïtuγ dar 

yaŋï Kül Tarqan  kü edgü er erikten buï ....n: qaya aq edgü bolzun

2.       

b…… bitiču bitidim: qaya Teŋiriken: qutluγ bolzun

3.       

q….qulčuq  .. qutluγ  er ara  bolzun  bedizdim

 

 

tyrKnQUWJ jignBUTURirKnKJiLQKun...JyiKulTRQNKudgurrKtn BUi...R...nQJaQidguBULzU

b...b...bitCubitdm QJatyrKn QNTLGBULzUN

Q..QULCx.. QUTLGBULzrRabdzTm

 

Leave a comment