Eski Türklerin Kıyafetleri

Genel Bilgi

Eski Türk döneminde ipek gibi çeşitli kumaşlardan ve deriden yapılmış, mevsime göre değişik kıyafetler kullanılmıştır. Kıyafetler resmi törenlere, unvanlara, günlük kullanıma göre değişiklik gösterirdi. Savaş için farklı, avcılık için farklı giysiler vardı.

Eski Türklerin kıyafetleriyle ilgili bilgileri ancak taş heykellerden, kayalardaki ve inşaat duvarlarındaki resimlerden ve bazı minyatürlerden edinmek mümkündür. Ayrıca kimi yazılı kaynaklarda da bilgiler mevcuttur.

Eski Türklere ait kıyafetlerin kumaş parçaları, küçük buluntular arkeolojik kazılarda elde edilmiştir. Örneğin Altay’daki mezarlarda savaşçı kıyafetinin desenli ipek parçaları bulunmuştur [Kubarev, 2005, 355-360].

Başlık. Eski Türk heykellerinin çoğunda başlık bulunur. Daha ziyade koni biçimli, tepe kısmı üç üçgen biçimli, dört veya beş yaparklı, sarık biçimlerindedir.

Başlıkları iyi korunmuş heykellere örnek olarak Kültegin (beş yapraklı börk), Ögzög, Bayan Tsagaan, Altın Tamgan Tarkan, Şiveet Ulan, Dadga, Keme Keçu, Kara Balta, Issık göl (üç yapraklı börk) heykellerini vermek mümkündür.  

            Eski Türkler başlığa börük > börk demişlerdir: qiymač börük  > beyaz keçi yününden yapılmış börk, quturma börük > kenarı bükülmüş (kulaklı) suqarlač börük  >  koni börk (Divanü lugat-it-Türk. -1. 349, 490, 493, Divanü lugat-it-Türk- 2. 93, 28; Divanü lugat-it-Türk-3.174).

Çin vekayinamelerinde Türklerle ilgili «...kadınları koyun kemiğini deriye sararak başlarına takarlar, saçlarını kıvırtıp bırakırlar. Bu, (Çin) yetkililerinin başlıklarına benzer» denmiştir.

«Saçlarını keserek başlarına başlarına kayın kabuğundan başlık giyerler», «Kıyafetin en değerlisi samur derisinden yapılmış kıyafetlerdir. Ajo (Kırgız hükümdarı) kışın samur derisnden börk, yazın altın düğmeli, kenarları bükülmüş koni başlık giyer, adamları beyaz keçeden  başlık giyerler ve deriden kuşak bağlamayı severler. Fakirler deriden kıyafetler giyerler, şapka takmazlar. Әйелдері ipek ve çuhadan kıyafetler giyerler» (Çin Kaynakları, 4.  25, 383, 385).

Eski Türklerin başlıklarını kağan ve tiginlerin, yüksek düzeyli yetkililerin, kahraman, asilzade ve boy reislerinin taktıkları başlıklar olarak üç gruba ayırmak mümkündür.  

     Kağan ve tiginlerin başlıkları: Şiveet Ulan, Kültegin, Şiveet Tolgoy külliyelerindeki heykellerdir. Eski Türk toplumunda kağan ve tiginler, başlıklarının ön kısmında Tanrı’nın elçisi olarak şahin kuş şekli bulunduran ve iktidarı temsil eden taç takmışlardır. Özellikle Bilge Kağan külliyesinde bulunan beş yapraklı altın taç önemlidir.

Yüksek düzeyli yetkililerin başlıkları: Daha ziyade koni börk çeşitleri, kapüşön gibi ince başlıklar.   

Kahraman, asilzade ve boy reislerinin başlıkları: Genelde üç yapraklı, kulaklı başlıklardır. Silahlı kahraman heykellerinde miğferli olanlara da rastlanır.

Saç ve örgü. Eski Türklerde erkekler saçlarını birkaç (bir, iki, beş, altı, yedi, sekiz, dokuz) örgü yapıp ucuna süslü toka takarak arkasına bırakmışlardır. Kısa saçlı heykellere de rastlanır.

Bıyık ve sakal.  Eski Türklerde erkeklerin genelde bıyıklı olduğu anlaşılmaktadır. Zira heykellerin hemen hemen hepsi bıyıklıdır.

Küpe. Erkekler küpe kullanmışlardır. Küpesiz heykel çok azdır. Kadın heykeller yok denecek kadar az olduğundan kadınların küpe kullanıp kullanmadıklarını tespit etmek mümkün değildir.

            Kıyafetler.  Genel olarak Orta Asya’daki Türk heykellerinde farklı kıyafet türlerini görmek mümkündür. Özellikle de Moğolistan’daki kağan heykellerinde çok sanatsal, bitki desenli cepkenli olanları vardır. Bu türden cepkenlere diğer bölgelerde pek rastlanmaz. O dönemlerdeki cepken, kürk ve kaftanlar geniş yakalı idi, bazı inşaat duvarlarındaki resimlerde (Pencikent ve diğer yerlerde) renkli çizilenleri de çoktur. Araştırmacılar giysilerin sağ ve sol tarafa kapatılması konusunda  tartışırlar. Sağ ve sol konusu erkek ve kadını belirtmektedir.

Kuşak ve kemerler. Erkek heykelerin hepsinde kuşak, kemer bulunur. Kemerler yay, bıçak, kılıç, kutu, çakı gibi günlük eşyaları taşımak için yapılmış çengeller de bulundurur. Moğollarda büsü kelimesi “kemer” anlamına gelir ve “büsütei (kemerli, erkek)”,  “büsügüi (kemersiz, kadın) anlamları ile eski inançların kalıntılarını korumuştur [Bayar, 1997].

Kılıç ve hançerler. Eski Türk heykelleri arasında uzun ve düz kılıç, hançer ve bıçak   bulunanları çoktur. Silahsız, sopa veya iktidar simgelerini tutan heykeller de vardır. Özellikle kılıçların hepsi düzdür. Bu gelenek Kıpçaklarda, Moğollarda tam korunmuştur.

Ayakkabılar.  Ayakkabılı heykeller çok nadirdir. Boydan heykellere uzun cepken giydirildiğinden ayakkabıları net çizilmemiştir. Bir bacak altta, diğer bacak üstte oturan heykellerde ise deriye benzer ayakkabıların çizildiği söylenebilir.

esra15 November, 2020

bence çok güzel

Z.27 November, 2020

Bu paylaşımınız için teşekkürlerimi sunarım. Gerçekten faydalı oldu ve merakımı biraz olsun dindirdi. Kaleminize sağlık.

İsmaıl Ülgen CİN07 February, 2021

Orda KÜLTİGİN KÜLLİYESİ demişsiniz fakat KÜLLİYE olayı 1250 yıllık bir olay orda yanlışınız var düzeltiniz.

Yusuf Osman Ünal 28 February, 2021

Benim aradığım şey burda yok sadece kıyafetlerle ilgili bilgi verilmiş ve benim aradığım şey kıyafetlerin isimleri

ff18 March, 2021

fff

HFFH02 May, 2021

SİZİN YAPACAĞINIZ İŞE BEN NE GİYİLİR DİYOM SİZ AYAKABI KILIÇ YAZIYO

Görüşleriniz İçin Tıklayınız