Талас- X (Т-10) бітіктасы

Жалпы мәлімет

 VIII-X ғғ.  Талас қаласынан (бұрыңғы Әулие –Ата уезді, Дмитриевский қалашығы) 8 шақырым шығыс-оңтүстіктегі Айр-Там-Ой (Қырық-Қазық)  деген жерден табылған. Талас-8, 9, 11  бітіктасының маңында болған. Сұр  құмдақ тастан жасалынған. Тастың үстіңгі бетінде 5 жол мәтін қашалған. Тас өлшемі: 100х45х45 см.Қырғызстан, Бішкек қаласындағы  Мемлекеттік тарих музейінде сақтаулы.





Ғылыми зерттеулер

1962 ж.  П.Н. Кожемяко   тапқан. Одан кейін Қырғызстан ғалымдары Д.Ф. Винник, У.Асаналиев, К.Аширалев, Ч. Жумагулов қайталап  зерттеу жүргізді.  Мәтіндік зерттеулерді  И.А. Батманов,   Ч. Жумагулов , А.С. Аманжолов жасады.

Ғылыми әдебиет

Батманов И.А.  Десятый текст // Таласские памятники древнетюркской письменности. Фрунзе, 1971. С. 21-22.,  Рис-16-17. 

Джумагулов  Ч.    Десятый   памятник // Эпиграфика Киргизии. Выпуск-1. Фрунзе, 1963, С. 28-29. Рис. 13, 14

Джумагулов  Ч.    Десятый   памятник  // Эпиграфика Киргизии. Выпуск-2. Фрунзе, 1982, С. 13-15., Таблица-3. Рис-1,2, 3.  

Джумагулов Ч. Десятый   памятник  (Т 10) . Уточненные Таласские надписи. // Тюркологические исследования , Фрунзе, 1983, С.71-72.Рис.

Аманжолов А.С. Т-10 (Айртам-Ой) Руническая надпись на валуне, находка1961 г.  // История и теория древнетюркского письма. Алматы, 2003. С. 92.

Мәтін



iTYUG RUCus

iSiTYUG LNi

LiCiDGS NLGU zUTU

NGJiQ iTiGJ

gtu iTiYT

 


1.       

 çur(a) Аğuş atı (a)

2.       

 ınal(a)  Аğuş  atısı(a)

3.       

otuz (a) oğlan(a)  sağdıçı (a)  b

4.       

yağı atı (a)  qıyağan (a)

5.       

atası atı örüg (a)




И.А. Батмановтың транскрипциясы мен орысша аудармасы:

                1. сү чур Агуш аты

                2. Ынал Агуш атысы

                3. отуз оглан асыг.....

                4.  МГЫ аты Кыйаган

                5.  Тас аты (?) ү өге н

                               (1) Его имя – Агуш предводитель войска (военный чур)

                               (2) Его имя – Агуш ынал

                               (3) От тридцати витязей  от пользы  (от полезных дел ?) .....

                               (4) ..его имя Кыйаган (т.е. искусно рубивший мечом?)

                               (5) камень (в честь) его имени ..управитель ...


Ч. Жұмағұловтың транскрипциясы мен орысша аудармасы:

                1. Сүчур Агыш аты(а)

                2. Ынал Агуш атысы (а)

                3. отуз(а)  оглан(а)  сағдычыл(сагдычыб?).

                4.  Йағы  аты  - Кыйаган(а)

                5.  Атасы аты Үреган  

                               (1) Военный чур имя  Агуш

                               (2) Ынал Агуш племянник (его)

                               (3) тридцать  сыновей преданные (защитники)

                               (4) Имя врага – Кыйаган,

                        (5) Имя отца – Үреган


А.С. Аманжоловтың  транскрипциясы мен орысша аудармасы:

                1. süčur(a) oγuš atï (a)

                2. ïnal(a)  oγuš  atïsï(a)

                3. otuz (a) oγlan(a)  saγdïčï (a)  

                4.  yaγï atï (a)  qïyaγan (a)

                5.  atasï atï ötüg (a)

                (1) Сю-Чур, его родовое имя 

                (2) Высокородный племянник , внук (для) знатного , ханского рода (по материанской линии )

                (3) Верный друг тридцать  огланов

                (4) Вражеское  (на войне) имя  - Кыйаган

            (5) Имя  его отца – Отюг



Пікір қалдыру