«Сүүжийн» бітіктасы

Жалпы мәлімет

Қырғыз мемлекеті (840-862 жж.)  тұсындағы ірі мәтін.   Қазіргі Моңғолия Бұлған аймағы Сайхан сұмыны Сүүжийн  асуы деген жерден табылған екен. Зерттеушілер бітіктас жоғалған деп  есептейді, әлі күнге дейін табылмаған. Бітіктастың  жоғары тұсында таңба қашалған. 

 






Ғылыми зерттеулер

1909 ж.   Г. И. Рамстедт  алғаш тауып, эстампажын алып,  бітіктас мәтіннің ғылыми аудармасын жасаған. Сол негізінде  Х.Н. Орхун, С.Е. Малов, Ю.А. Зуев, С.Г. Кляшторный,  Ғ. Айдаров  және т.б. ғалымдар мәтіндік, тілдік және тарихи-деректанулық зерттеулерін жүргізген.


Ғылыми әдебиет

Ramstedt, G. J.  Zwei uigurische Runeninschriften in  der Nord-Mongolei // Journal dela Societe Finno-Ougrienne-XXX-3, Helsingfors, 1913,  pp.1-9.

             Orhun  H.N.  Eski Turk Yazitlari , Istanbul, 1939, T-1. s. 155-159.

            Малов С.Е. Памятники древнетюркской письменности. Тексты и исследования.М.-Л., 1951. С. 76-77.;  Малов С.Е. Енисейская письменности тюрков. М.-Л.,1952. С.84-90.

            Зуев Ю. А. Киргизская надпись из Суджи // Советское востоковедение. 1958, ¹3, С. 134.

            Кляшторный С.Г.  Истоико-культурное значение Суджинской надписи //  Проблемы востоковедения, М., 1959, № 5, С.162-169.

            Айдаров Г.  Язык орхонских памятников древнетюркской письменности YIII века. Алма-Ата, 1971, С. 353-354.

Мәтін


 

жол

Түрк бiтiк тiлiнде

 

1.                              

Uyğur: yerinte: Yağlaqar: qan: ata: keltim

2.                              

Qırqız : oğulı: Boyla: Qutluğ: Yarğan:

3.                              

men:QutluγBağa:Tarqan: Öge: Buyruqı: men:

4.                              

küm: suruğım: kün: toğusıqa: batısıqa:

5.                              

tegdi: bay: bar: ertim: ağılam: on: yılqım: sansız: erti:

6.                              

inim: yeti:urum: üč: qızım: üč: erti: ebledim: oğulımın: 

7.                              

qızımın: qalıŋsız  bertim: ımırıma : yüz er:  turuğ: /ber/tim:

8.                              

yeginmin: atımın: körtim: ımtı: öltüm: ……

9.                              

oğulınım: erde ımırım аnča: bol: qanqa: atap: qadığlan:

Төменгі тұсындағы көлденең екі жол

10.                          

Uluğ oğulım: s…….bardı

11.                          

körmedim: ır…………: oğul





mtlK aT NQ RQLGJ atnrij RUGJU

 

NGRJ GLTUQ aLJUB nm iLGU zQRiQ

 

nm ixRJUB agu NQRT aGB GLTUQ nm

 

akSTB axSGUT nuK mGURUS muK

 

itr zSNS mkLiJ NU mLG mtr RB JB idgt

 

nmLGU mdlb itr Cu mziQ Cu mRU itij mni

 

mtrbGURUT rzuj amRm mtribzSyLQ nmziQ

 

Q mtlu iTm mtruK nmT nmngj

 

NLGTQ pT aQNQ LUB aWmRmadr mNLGU

 

 

iDRB a...Y mLUGU GULU

 

 

LUGU...R mdmruK


Пікір қалдыру