«Тэвш» тастағы мәтін

Жалпы мәлімет

  Қазіргі Моңғолия Өвөрханғай аймағы Боғд сұмынынан 20 км шығыста  Тэвш тауының қойнауындағы қорғаннан табылған. Барық қапталды қорғаннан табылған. Қоңыр сұр түсті тұнбатас (жанартау жынысты базальт). Бітіктастың  майдалай тегістеген жалпақ бетінде   адам сұлбасы іспетті  айқын  бейне мен  таңба қашалған. Бесбұрыштау болып келген  тұнбастастың өлшемі 0,5х0,47 м. Таңба әріптердің өлшемі 2,5-3 см. Моңғолия Археология институтының лабораториялық қоймасында сақтаулы. 

Ғылыми зерттеулер

1949 ж.  А.П. Окладников , Н. Сэр-Оджав жетекшілік еткен экспедициясы тапқан  .  1974 ж. алғаш рет аталмыш бітіктастағы мәтінді В.М. Наделяев оқып,  орыс тіліне аударған және тиянақты  түсіндірмелерін берген.  Н. Сэр-Оджав  1977 ж.  ескерткіштің алғаш табылған кезіндегі жай-күйін  жариялады. С. Харжаубай 1979 ж.  В.М. Наделяевтің оқыған бір жолына қоса  екінші жолды анықтаған. 

Ғылыми әдебиет

«Шинжлэх ухаан амьдрал» Улаанбаатар, 1966, №5, 47 х.  

Наделяев В.М. Древнетюркская надпись из Ховд-сомона МНР // Бронзовый и железный век Сибирии. Новосибирск, 1974, С. 136-166.

Сэр-Оджав Н. Монголын эртний түүх . Улаанбаатар, 1977, 141- т.

Харжаубай С.   Эртний гурван бичээс (Тэвшийн бичээс) // Археологийн судлал.  Studio Archaeologica Instituti Historiae Academiae Scientiarum Reipublicae Populi Mongolic. Tomus VII, Fasc 10-18,  Улаанбаатар, 1979, 33-35.

Баттулга Ц. Монголын руни бичгийн бага дурсгалууд=Monuments of Runic Inscriptions in Mongolia. Тэргүүн дэвтэр. - Улаанбатаар, 2005. -132-140.

Мәтін

В.М. Наделяевтің транскрипциясы  мен аудармасы:


1. tuγčï borγučï yaγïz čur tuγraγï  - Вариант 1.  (Это) тамга знаменщика и трубача Ягыз-чура

                                                    - Вариант 2.  (Здесь) знаменщик-трубач Ягыз-чур. (А это) его тамга.





iCGRUBiCGUT

iGRGUTRUCzGJiCGRUBiCGUT


 

Tuğçı   burğuçı  Yağız Çur tuğırağı   tuğçı  burğuçı  …

Тушы кернейші Йағыз Чұр  тұғыры Тушы кернейші......

Пікір қалдыру