«Дарви» жартас жазулары

Жалпы мәлімет

 Қазіргі Моңғолия Ховд аймағы Дарви сұмыны Шар булаг тауы «Байшин үзүүрийн жүргэрийн цагаан толгой» деген жердегі  жартастан табылған. Жартас кесек-кесек үйінді тәрізді ақшыл сұр гранит. Үш бөлек жердегі 5 мәтін және 24 таңба қашалған. Таңба-әріптің биіктігі орташа есеппен - 5 см.

Ғылыми зерттеулер

 1959 ж. моңғол археологы Х. Пэрлээ алғаш анықтаған,  1968 ж. Б. Ринчен фотосуретін жариялады. 1969, 1970 жылдары Кеңес-Моңғолия тарихи мәдени бірлескен экспедициясы С.Г. Кляшторный, Х. Лувсанбалдан, М. Шинэхүү қатысқан топ зерттеу жүргізген. Мәтіндік зерттеуді  алғаш М. Шинэхүү   өзі жасаған қол көшірмелерімен жариялады.  

Ғылыми әдебиет

 Rіtchen B.  Les dessigns pictographiques et les inscriptions sur les rochers et sur les steles en Mongolie. Corpus Scriptorum Mongolorum Instituti Linguae et Litterarum Academiae Scientiarum Reipublicae Populi Mongolici, Tom. 16, Fasc. 1, Улаанбаатар. 1968, 38-39 т.

            Шинэхүү М. Даривын  эртний түрэг бичээс //  Studia archeologia . Tomus.V, fasc.3-13,Улаанбаатар, 1977, Х. 135-147.

Мәтін

М. Шинэхүүдің транскрипциясы мен аудармасы:


Мәтін № 1   Ay čur Abïqïm –Ай Чұр Абағым  ( Мой Ая чур Абак)

Мәтін № 2   Külük Ata apa bit – Көлікті ата апа бітімі

                                                      (Потомок славных моих роидетелй/отца и матери)

Мәтін №3    Ay čur abïq adama – Ай чұр Абағын  адамы 

                                                        (человек Ай чура Абака )

Мәтін № 4   Ibaš aq ančulam – Ыбаш абақтың анайлаған

                                    (Благодетель Ибаши Ака)

Мәтін № 5  Jegirmi ebin on ölmeken kelip ogü tolaq toqïdï –  Жиырма үйлі он өлмелі келіп мақтай толық тоқтады

  (Пришли /и/ окончательно по обосновались двадцать человек с жильем изголодных десять человек восхваляя /новое место/ )

 

 

 

mdtbRUCJ

mdtbRUCJ

m tbRUCJ dtib apTgluK


iQUTGLUT ugu plK nKmluNU nib imrgj


 


Ayçur bitidim

Ayçur biti(di)m

Külüg Tapa (Kül şada?): bit…… Ayçur bitidim

                Yegirmi: biŋ: On üçim еken: kelip: Ögü: toluğ  toqıdı  



Ай чұр жаздым.

Ай чұр жаз(ды)м.

Күлүк Тапа (Күл Шад?) : жаз(дым)...Ай чұр жаздым

Жиырма  мың  он үшім кен келіп: Өге толқұ тоқыды







Пікір қалдыру